จังหวัดสุราษฎร์ธานี ขึ้นชื่อว่ามีของดีมากมายหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นอาหารทะเล หรืออาหารเก่าแก่มากมายที่เลื่องชื่อและได้รับความนิยม โดยเฉพาะอาหารและของดีในตำนาน ที่ไม่ว่าจะผ่านมานานแค่ไหนก็ต้องหามาให้ได้ ซึ่งมีของดีดังนี้
ผลิตภัณฑ์จากใบยางพารา
เป็นของดีในอำเภอบ้านนาสาร ซึ่งได้มีการนำใบยางพารามาประดิษฐ์และแปรรูปให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่สามารถใช้ประโยชน์ได้ โดยเฉพาะของตกแต่ง เช่น ดอกไม้ และผีเสื้อ เป็นต้น มีจำหน่ายที่กลุ่มแม่บ้านเกษตรอำเภอบ้านนาสารโดยตรง
หอยนางรม
หอยนางรม อาหารทะเลที่ขึ้นชื่อเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในเรื่องของความสดอร่อย ตัวใหญ่ รสหวานและเนื้อในขาว ทั้งยังมีคุณค่าทางอาหารสูงอีกด้วย โดยในปี พ.ศ. 2504 ได้มีการทดลองเลี้ยงหอยนางรมที่แหลมซุย อำเภอไชยา จ.สุราษฎร์ธานี และในเวลาต่อมาก็ได้มีการเพาะเลี้ยงที่บริเวณปากคลองท่าทองและปากคลองกะแดะ อ.กาญจนดิษฐ์ ซึ่งหอมนางรมที่ได้ทำการทดลองเพาะเลี้ยงขึ้นมาก็มี 2 ชนิดคือ ชนิดพันธุ์เล็กหรือเรียกอีกชื่อว่าหอยเจาะ และชนิดพันธุ์ใหญ่ หรือเรียกว่าหอนตะโกรม ส่วนใหญ่มักจะพบบริเวณน้ำตื้นชายฝั่ง และพบมากในเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน
ผลิตภัณฑ์จากกระจูด
กระจูดเป็นพันธุ์ไม้ชนิดหนึ่งที่พบได้มากในจังหวัดสุราษฎร์ธานีและสามารถนำมาทำประโยชน์ได้อย่างหลากหลาย ซึ่งกระจูดจะมีลำต้นกลมสีเขียวอ่อน ดินสอดำ สูงประมาณ 1-2 เมตร เมื่อออกดอกจะเป็นกระจุกแน่นคล้ายกับดอกกระเทียม โดยส่วนใหญ่จะนิยมขึ้นบริเวณน้ำท่วมขังหรือป่าพรุ ซึ่งต้นกระจูด เมื่อนำไปผึ้งแดดให้แห้งสนิท ก็จะมีความแข็งทน สามารถนำมาผลิตเป็นงานจักสานต่างๆ ได้ เช่นเสื่อกระจูด สำหรับปูรองนั่ง โดยการสานเสื่อกระจูด ส่วนใหญ่จะนิยมสานเป็นลวดลายขัดสองหรือลายขัดสาม โดยถือเป็นลายมาตรฐานที่นิยมสานมากที่สุดในปัจจุบันนั่นเอง นอกจากนี้ก็อาจจะมีการดัดแปลงลวดลายอื่นๆ บ้าง เช่น ลายลูกแก้ว ลายดอกจันทร์ ลายดาวล้อมเดือน ลายโคม ลายก้านต่อดอก ลายตัวหนังสือหรือลายแก้วบ้านดอน เป็นต้น และนอกจากการนำต้นกระจูดมาทำเสื่อแล้ว ก็สามารถนำไปทำสายกระเป๋าเครื่องใช้ต่างๆ ทำเชือกสำหรับผูกมัดหรือทำใบเรือได้อีกด้วย
สะตอ
อาหารพื้นเมืองปักษ์ใต้ ที่มีกลิ่นเหม็นเขียวรุนแรง แต่ก็ได้รับความนิยมในการนำมารับประทานไม่น้อย โดยเฉพาะการทานสดๆ กับน้ำพริก หรือการนำมาประกอบอาหารเป็นเมนูต่างๆ และเนื่องจากสะตอมีกลิ่นแรง ดังนั้นชาวพื้นเมืองจึงมักจะทานมะเขือเปราะตามประมาณ 2-3 ลูกหลังจากทานสะตอเสมอ เพราะจะช่วยในการดับกลิ่นได้นั่นเอง นอกจากนี้เมื่อสะตอสุก ฝักจะเป็นสีดำและมีเนื้อสะตอสีเหลืองบางๆ สามารทานได้ทั้งเม็ด ซึ่งจะมีรสมัน เนื้อหวาน หากสุกจัดกว่านี้จนผักแห้งเนื้อดำ จะไม่สามารถทานได้ เพราะแข็งและมีกลิ่นฉุนจัดมาก และที่สำคัญ สะตอถือเป็นพืชเศรษฐกิจของจังหวัดสุราษฎร์ธานี
ขนมจีน
อาหารขึ้นชื่อที่ได้รับการยอมรับว่าอร่อยจริงๆ โดยเฉพาะเส้นขนมจีนที่กำลังพอดี ไม่เละและไม่แข็งจนเกินไป และที่เด็ดที่สุดก็คือน้ำยาปักษ์ใต้ ที่จะพลาดไม่ได้
ผ้าไหมพุมเรียง
พุมเรียง อ.ไชยา เป็นเขตท้องที่ที่มีหมู่บ้านชาวไทยมุสลิมอาศัยอยู่เป็นส่วนใหญ่ ที่นี่จึงขึ้นชื่อในเรื่องของงานหัตถกรรมผ้าไหมพุมเรียง ที่มีความโดดเด่น สวยงามและมีความเป็นเอกลักษณ์อย่างมาก โดยการทอผ้าไหมพุมเรียงนั้น ชาวบ้านไม่ได้เลี้ยงไหมเองเหมือนทางภาคเหนือ แต่จะสั่งไหมมาจากญี่ปุ่นและนำมาทอเป็นผ้าไหมอย่างสวยงาม ซึ่งลวดลายที่นิยมได้แก่ ลายราชวัตร ลายดอกโคม ลายดอกพิกุล ลายยกเบ็ดและลายนพเก้า
หมวกพุมเรียง
งานหัตถกรรมอีกประเภทหนึ่งที่ขึ้นชื่อว่าเป็นของดีจังหวัดสุราษฎร์ธานี และเป็นของดีจากชาวพุมเรียงเช่นเดียวกับผ้าไหมพุมเรียง โดยหมวกพุมเรียงได้มีการสืบสานกันมาอย่างยาวนาน แต่ไม่มีหลักฐานที่แน่ชัดว่าเริ่มมีการทำหมวกพุมเรียงขึ้นมาครั้งแรกในสมัยใด โดยการทำหมวกพุมเรียงก็จะทำจากวัสดุหลายอย่างด้วยกัน ได้แก่ ใบลาน ปอแก้วและใบตาล ส่วนการสานจะสานเป็นเส้นยาวก่อนแล้วจึงเย็บขึ้นมาเป็นรูปทรงหมวกในภายหลัง ซึ่งชาวบ้านเรียกกันทั่วไปว่า หมวกรานี
ขนมจิ้นแด้
ขนมไทยๆ ที่มีรสชาติอร่อย แปลกตา โดยทำขึ้นมาจากแป้ง ปั้นเป็นลูกกลมๆ ใส่ไส้ถั่วเหลือง จากนั้นนำไปทอดและคลุกด้วยงา จึงได้ทั้งความอร่อยและประโยชน์
ขนมจั้ง
เป็นขนมที่ขึ้นชื่อว่าของอำเภอไชยา และด้วยความอร่อย นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่จึงมักจะไม่พลาดที่จะแวะซื้อเป็นของฝากเสมอ โดยขนมชนิดนี้ทำขึ้นด้วยข้าวเหนียว น้ำและน้ำด่าง ด้วยการนำข้าวเหนียวแช่ในน้ำด่าง 3-5 ชั่วโมง แล้วนำมาห่อด้วยใบไผ่และนำไปต้มจนสุก ทานกับน้ำเชื่อมหรือน้ำกะทิจะได้รสชาติที่อร่อยกลมกล่อม
ไข่เค็มไชยา
ขึ้นชื่อเรื่องของดีสุราษฎร์และของฝากเมืองไชยา ซึ่งมีความเค็มแบบพอดีและไม่คาว จึงทานได้อย่างอร่อย โดยการทำชาวบ้านจะนำเอาดินที่มีความเหนียวมาหุ้มไข่เป็ดไว้ จากนั้นนำไปคลุกกับขี้เถ้าแกลบ บรรจุใส่ลงในหีบหรือกล่องเพื่อจำหน่าย โดยที่ข้างกล่องก็จะมีระยะเวลากำหนดไว้ว่าเมื่อไหร่ควรนำไปประกอบอาหารแบบไหน
ผลิตภัณฑ์จากใบยางพารา
เป็นของดีในอำเภอบ้านนาสาร ซึ่งได้มีการนำใบยางพารามาประดิษฐ์และแปรรูปให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่สามารถใช้ประโยชน์ได้ โดยเฉพาะของตกแต่ง เช่น ดอกไม้ และผีเสื้อ เป็นต้น มีจำหน่ายที่กลุ่มแม่บ้านเกษตรอำเภอบ้านนาสารโดยตรง
หอยนางรม
หอยนางรม อาหารทะเลที่ขึ้นชื่อเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในเรื่องของความสดอร่อย ตัวใหญ่ รสหวานและเนื้อในขาว ทั้งยังมีคุณค่าทางอาหารสูงอีกด้วย โดยในปี พ.ศ. 2504 ได้มีการทดลองเลี้ยงหอยนางรมที่แหลมซุย อำเภอไชยา จ.สุราษฎร์ธานี และในเวลาต่อมาก็ได้มีการเพาะเลี้ยงที่บริเวณปากคลองท่าทองและปากคลองกะแดะ อ.กาญจนดิษฐ์ ซึ่งหอมนางรมที่ได้ทำการทดลองเพาะเลี้ยงขึ้นมาก็มี 2 ชนิดคือ ชนิดพันธุ์เล็กหรือเรียกอีกชื่อว่าหอยเจาะ และชนิดพันธุ์ใหญ่ หรือเรียกว่าหอนตะโกรม ส่วนใหญ่มักจะพบบริเวณน้ำตื้นชายฝั่ง และพบมากในเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน
ผลิตภัณฑ์จากกระจูด
กระจูดเป็นพันธุ์ไม้ชนิดหนึ่งที่พบได้มากในจังหวัดสุราษฎร์ธานีและสามารถนำมาทำประโยชน์ได้อย่างหลากหลาย ซึ่งกระจูดจะมีลำต้นกลมสีเขียวอ่อน ดินสอดำ สูงประมาณ 1-2 เมตร เมื่อออกดอกจะเป็นกระจุกแน่นคล้ายกับดอกกระเทียม โดยส่วนใหญ่จะนิยมขึ้นบริเวณน้ำท่วมขังหรือป่าพรุ ซึ่งต้นกระจูด เมื่อนำไปผึ้งแดดให้แห้งสนิท ก็จะมีความแข็งทน สามารถนำมาผลิตเป็นงานจักสานต่างๆ ได้ เช่นเสื่อกระจูด สำหรับปูรองนั่ง โดยการสานเสื่อกระจูด ส่วนใหญ่จะนิยมสานเป็นลวดลายขัดสองหรือลายขัดสาม โดยถือเป็นลายมาตรฐานที่นิยมสานมากที่สุดในปัจจุบันนั่นเอง นอกจากนี้ก็อาจจะมีการดัดแปลงลวดลายอื่นๆ บ้าง เช่น ลายลูกแก้ว ลายดอกจันทร์ ลายดาวล้อมเดือน ลายโคม ลายก้านต่อดอก ลายตัวหนังสือหรือลายแก้วบ้านดอน เป็นต้น และนอกจากการนำต้นกระจูดมาทำเสื่อแล้ว ก็สามารถนำไปทำสายกระเป๋าเครื่องใช้ต่างๆ ทำเชือกสำหรับผูกมัดหรือทำใบเรือได้อีกด้วย
สะตอ
อาหารพื้นเมืองปักษ์ใต้ ที่มีกลิ่นเหม็นเขียวรุนแรง แต่ก็ได้รับความนิยมในการนำมารับประทานไม่น้อย โดยเฉพาะการทานสดๆ กับน้ำพริก หรือการนำมาประกอบอาหารเป็นเมนูต่างๆ และเนื่องจากสะตอมีกลิ่นแรง ดังนั้นชาวพื้นเมืองจึงมักจะทานมะเขือเปราะตามประมาณ 2-3 ลูกหลังจากทานสะตอเสมอ เพราะจะช่วยในการดับกลิ่นได้นั่นเอง นอกจากนี้เมื่อสะตอสุก ฝักจะเป็นสีดำและมีเนื้อสะตอสีเหลืองบางๆ สามารทานได้ทั้งเม็ด ซึ่งจะมีรสมัน เนื้อหวาน หากสุกจัดกว่านี้จนผักแห้งเนื้อดำ จะไม่สามารถทานได้ เพราะแข็งและมีกลิ่นฉุนจัดมาก และที่สำคัญ สะตอถือเป็นพืชเศรษฐกิจของจังหวัดสุราษฎร์ธานี
ขนมจีน
อาหารขึ้นชื่อที่ได้รับการยอมรับว่าอร่อยจริงๆ โดยเฉพาะเส้นขนมจีนที่กำลังพอดี ไม่เละและไม่แข็งจนเกินไป และที่เด็ดที่สุดก็คือน้ำยาปักษ์ใต้ ที่จะพลาดไม่ได้
ผ้าไหมพุมเรียง
พุมเรียง อ.ไชยา เป็นเขตท้องที่ที่มีหมู่บ้านชาวไทยมุสลิมอาศัยอยู่เป็นส่วนใหญ่ ที่นี่จึงขึ้นชื่อในเรื่องของงานหัตถกรรมผ้าไหมพุมเรียง ที่มีความโดดเด่น สวยงามและมีความเป็นเอกลักษณ์อย่างมาก โดยการทอผ้าไหมพุมเรียงนั้น ชาวบ้านไม่ได้เลี้ยงไหมเองเหมือนทางภาคเหนือ แต่จะสั่งไหมมาจากญี่ปุ่นและนำมาทอเป็นผ้าไหมอย่างสวยงาม ซึ่งลวดลายที่นิยมได้แก่ ลายราชวัตร ลายดอกโคม ลายดอกพิกุล ลายยกเบ็ดและลายนพเก้า
หมวกพุมเรียง
งานหัตถกรรมอีกประเภทหนึ่งที่ขึ้นชื่อว่าเป็นของดีจังหวัดสุราษฎร์ธานี และเป็นของดีจากชาวพุมเรียงเช่นเดียวกับผ้าไหมพุมเรียง โดยหมวกพุมเรียงได้มีการสืบสานกันมาอย่างยาวนาน แต่ไม่มีหลักฐานที่แน่ชัดว่าเริ่มมีการทำหมวกพุมเรียงขึ้นมาครั้งแรกในสมัยใด โดยการทำหมวกพุมเรียงก็จะทำจากวัสดุหลายอย่างด้วยกัน ได้แก่ ใบลาน ปอแก้วและใบตาล ส่วนการสานจะสานเป็นเส้นยาวก่อนแล้วจึงเย็บขึ้นมาเป็นรูปทรงหมวกในภายหลัง ซึ่งชาวบ้านเรียกกันทั่วไปว่า หมวกรานี
ขนมจิ้นแด้
ขนมไทยๆ ที่มีรสชาติอร่อย แปลกตา โดยทำขึ้นมาจากแป้ง ปั้นเป็นลูกกลมๆ ใส่ไส้ถั่วเหลือง จากนั้นนำไปทอดและคลุกด้วยงา จึงได้ทั้งความอร่อยและประโยชน์
ขนมจั้ง
เป็นขนมที่ขึ้นชื่อว่าของอำเภอไชยา และด้วยความอร่อย นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่จึงมักจะไม่พลาดที่จะแวะซื้อเป็นของฝากเสมอ โดยขนมชนิดนี้ทำขึ้นด้วยข้าวเหนียว น้ำและน้ำด่าง ด้วยการนำข้าวเหนียวแช่ในน้ำด่าง 3-5 ชั่วโมง แล้วนำมาห่อด้วยใบไผ่และนำไปต้มจนสุก ทานกับน้ำเชื่อมหรือน้ำกะทิจะได้รสชาติที่อร่อยกลมกล่อม
ไข่เค็มไชยา
ขึ้นชื่อเรื่องของดีสุราษฎร์และของฝากเมืองไชยา ซึ่งมีความเค็มแบบพอดีและไม่คาว จึงทานได้อย่างอร่อย โดยการทำชาวบ้านจะนำเอาดินที่มีความเหนียวมาหุ้มไข่เป็ดไว้ จากนั้นนำไปคลุกกับขี้เถ้าแกลบ บรรจุใส่ลงในหีบหรือกล่องเพื่อจำหน่าย โดยที่ข้างกล่องก็จะมีระยะเวลากำหนดไว้ว่าเมื่อไหร่ควรนำไปประกอบอาหารแบบไหน
